تبلیغات
زنگ علوم من - بزاق؛ مایع حیات دهان
گم شده مومن، علم است. هر موقع یكی را فرا گیرد به سراغ مطلوب دیگری می رود.
تاریخ : چهارشنبه 4 بهمن 1391
نویسنده : سانایی
بزاق؛ مایع حیات دهان

غذایی كه می‌خوریم مستقیما قابل جذب در بدن نیست و حتما باید فعالیت‌هایی فیزیكی و شیمیایی روی آن صورت گیرد تا عمل جذب امكانپذیر شود. این فعالیت‌ها كه مجموعا «فرآیند گوارش» نام دارد از دهان آغاز می‌شود. دهان و اعضایی مانند دندان‌ها، زبان و غدد بزاقی در یك همكاری همزمان، انجام نخستین مرحله از گوارش را به عهده دارند.

هدف اصلی مرحله دهانی گوارش خردشدن قطعات درشت غذا و تبدیل آن به شكل خمیر و البته شكستن مولكول‌های درشت‌تر آن به مولكول‌هایی ریزتر است. در این مرحله غذا آماده حركت از دهان به سوی معده و ادامه گوارش در آن خواهد شد. درست است كه دندان‌ها وظیفه یكی از مهم‌ترین فعالیت‌های گوارشی، یعنی جویدن را برعهده دارند، اما به تنهایی نمی‌توانند از پس این وظیفه برآیند. هنگام جویدن، زبان كه یك عضو ماهیچه‌ای بسیار منعطف است با حركات وسیع خود غذا را زیر دندان‌ها می‌فرستد و در میان آنها جابه‌جا می‌كند. علاوه بر آن در پایان عمل جویدن، زبان محصول نهایی مرحله دهان را به سمت حلق هدایت می‌كند.

غدد بزاقی و بزاق

غدد بزاقی از اعضای جانبی دستگاه گوارش به شمار می‌روند. دستگاه گوارش در واقع یك لوله طولانی است كه به ترتیب از دهان، حلق، مری، معده، روده‌كوچك و روده‌بزرگ تشكیل‌شده و در نهایت به مقعد ختم می‌شود. غذا برای انجام عمل گوارش یا به عبارت دیگر تبدیل‌شدن به مواد قابل جذب در بدن باید از این لوله طولانی عبور كند، اما در جنب این لوله، اعضای دیگری هم هستند كه با ترشح آنزیم‌هایی به درون آن، بخشی از فرآیند گوارش را به عهده دارند. به این اعضا، اعضای جانبی دستگاه گوارش می‌گویند كه عبارتند از غدد بزاقی، لوزالمعده، كبد و كیسه صفرا.

بزاق كه مخلوطی از دو گونه مایع است؛ یكی مایع غلیظ و لزج (موكوس) و دیگری مایع آبكی (سِروز)، در بدن انسان در سه جفت غده بزاقی تولید و از آن به حفره دهانی ترشح می‌شود. هر جفت از این غده‌ها بر اساس محل استقرارش نام خاصی را به خود اختصاص داده است. در ضمن در ترشح موكوس و سروز در بین این جفت‌ها تقسیم كار شده است: 1 ـ غدد بناگوشی كه وظیفه تولید و ترشح سروز یا همان مایع آبكی را به عهده دارند. 2‌ ـ غدد زیر فك پایین كه تولید و ترشح مخلوطی از موكوس و سروز را به عهده دارند. 3 ـ غدد زیر زبانی كه وظیفه تولید و ترشح موكوس یا همان مایع غلیظ و لزج را به عهده دارند.

وظایف بزاق

بزاق در حفره دهانی كارهای فراوانی انجام می‌دهد كه مهم‌ترین‌شان را می‌توان چنین برشمرد:

جویدن: ترشح بزاق و حضور آن در حفره دهانی برای عمل جویدن امری حیاتی است تا آنجا كه دندان‌ها در غیاب بزاق هرگز نمی‌تواند غذا را بجوند.

روان‌سازی و چسبناكی: موكوس در بزاق سبب چسبیدن مواد غذایی جویده شده و تبدیل آنها به گلوله‌های لغزان می‌شود تا مسیر خود را از راه مری به معده به راحتی و بدون آسیب به لایه‌ها و بافت‌های مخاطی طی كنند. به علاوه، بزاق كل سطوح مخاطی را در حفره دهانی و مری می‌پوشاند و این سطوح را روان می‌كند. به این ترتیب، هیچ ماده غذایی مستقیما با سطح این مخاط تماس پیدا نمی‌كند.

تشخیص طعم غذا: برای تشخیص طعم غذا كه از وظایف زبان است، لازم است ملكول‌های غذا در بزاق حل شوند وگرنه زبان نمی‌تواند از عهده این كار برآید.

بهداشت دهان: بزاق تقریبا همیشه حفره دهانی را شست‌وشو می‌دهد و تكه‌های ریز غذا را با خود می‌برد و دهان را نسبتا تمیز نگه می‌دارد. از همین رو هنگام خواب كه جریان بزاق در دهان كاهش چشمگیری می‌یابد، باكتری‌ها با خاطری آسوده در آنجا تجمع می‌كنند و سبب ایجاد بوی بد صبحگاهی دهان می‌شوند. بزاق همچنین دربردارنده آنزیم «لیزوزیم» است كه بسیاری از باكتری‌ها را از بین می‌برد و مانع تجمع بیش از حد باكتری‌ها در دهان می‌شود.

شكستن مولكول‌های هیدروكربن: بزاق در دهان، مولكول‌های هیدروكربن را به ملكول‌های كوچك‌تری می‌شكند و آنها را برای هضم در معده آماده می‌‌كند.

تنظیم ترشح بزاق: تنظیم ترشح بزاق را «دستگاه عصبی خودكار» به عهده دارد. با احساس بوی غذا یا ورود غذا یا یك شیء خارجی به حفره دهانی یا حتی با فكركردن به غذا یا شیء خارجی در دهان، ترشح بزاق افزایش می‌یابد. میزان و نوع بزاق ترشح‌شده را همین دستگاه عصبی تعیین می‌كند.

اختلالات غدد بزاقی: مهم‌ترین اختلالات غدد بزاقی را می‌توان به اجمال انسداد مجاری خروج بزاق و عفونت این غدد دانست. انسداد در نتیجه تشكیل سنگ در مجاری بزاقی است كه بخصوص حین خوردن غذا كه سبب تحریك غدد بزاقی برای ترشح بیشتر می‌شود، خود را به صورت درد بروز خواهد داد. بعلاوه، غدد بزاقی ممكن است به دلایل گوناگونی عفونی شوند. همه ما به نوعی با این عفونت آشناییم زیرا یا خودمان در كودكی به اوریون مبتلا شده‌ایم یا دست‌كم یكی از نزدیكان‌مان را در این حال دیده‌ایم. اوریون رایج‌ترین نوع ابتلا به عفونت در ناحیه غدد بزاقی به شمار می‌رود.

مسعود ایثاری




موضوعات مرتبط: زیست شناسی ,
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
foot complaints دوشنبه 27 شهریور 1396 01:54 ق.ظ
Very quickly this web page will be famous amid all blogging and site-building visitors, due
to it's fastidious content
dagmargrzybowski.hatenablog.com چهارشنبه 18 مرداد 1396 02:52 ب.ظ
Greetings! I know this is kinda off topic however I'd figured
I'd ask. Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa?

My website addresses a lot of the same topics as yours and I believe we could greatly
benefit from each other. If you might be interested feel free to
send me an email. I look forward to hearing from you!
Terrific blog by the way!
BHW پنجشنبه 24 فروردین 1396 03:46 ق.ظ
I'm not sure where you are getting your information, but great topic.
I needs to spend some time learning more or
understanding more. Thanks for great info I was looking for this
info for my mission.
BHW شنبه 12 فروردین 1396 11:22 ق.ظ
Amazing! Its really remarkable piece of writing, I have got much
clear idea concerning from this paragraph.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
آخرین مطالب